Việt Nam hội nhập thế giới là một hành trình dài từ bị bao vây cấm vận đến trở thành một trong những nền kinh tế mở nhất thế giới.
Có thể chia làm 5 giai đoạn chính:
1. Trước 1986: Đóng cửa và bị bao vây
Sau 1975, Việt Nam theo cơ chế bao cấp, kinh tế kế hoạch hóa. Đồng thời bị Mỹ cấm vận từ 1975, và sau sự kiện Campuchia 1979 bị phần lớn phương Tây cô lập. Hội nhập lúc này chủ yếu trong khối XHCN (SEV).
2. 1986 – 1991: Đổi mới và phá thế bao vây
Đại hội Đảng VI năm 1986 khởi xướng Đổi mới. Về đối ngoại, chủ trương “muốn là bạn với tất cả các nước”.
- 1989: Rút quân khỏi Campuchia, gỡ nút thắt lớn.
- 1991: Bình thường hóa quan hệ với Trung Quốc.
Đây là tiền đề để thoát cấm vận.
3. 1991 – 2000: Hội nhập khu vực – Dấu mốc đột phá
Đây là giai đoạn Việt Nam chính thức bước ra khu vực:
- 28/7/1995: Gia nhập ASEAN – thành viên thứ 7. Từ 1/1/1996 tham gia AFTA (Khu vực mậu dịch tự do ASEAN).
- 11/7/1995: Bình thường hóa quan hệ với Mỹ, Mỹ dỡ bỏ cấm vận hoàn toàn năm 1994.
- 1996: Thành viên sáng lập Diễn đàn Á – Âu ASEM
- 1998: Gia nhập Diễn đàn Hợp tác Kinh tế Châu Á – Thái Bình Dương APEC
Lúc này Việt Nam ký Hiệp định thương mại Việt – Mỹ (BTA) năm 2000, mở đường cho xuất khẩu.
4. 2001 – 2010: Hội nhập toàn cầu – Gia nhập WTO
Mục tiêu là hội nhập vào nền kinh tế toàn cầu.
- 7/11/2006: Ký Nghị định thư gia nhập WTO tại Geneva.
- 11/1/2007: Chính thức trở thành thành viên thứ 150 của Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO). Đây được coi là dấu mốc đánh dấu sự hội nhập toàn diện và đầy đủ vào nền kinh tế toàn cầu.
- 2006 và 2017: Chủ nhà APEC.
- 2008-2009 và 2020-2021: Ủy viên không thường trực Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc.
5. 2011 đến nay: Hội nhập sâu rộng và FTA thế hệ mới
Không chỉ gia nhập, Việt Nam chủ động tạo ra luật chơi mới.
Việt Nam hiện có quan hệ ngoại giao với hơn 190 nước, quan hệ kinh tế với hơn 230 thị trường và đã ký 16 FTA, trong đó có các FTA thế hệ mới tiêu chuẩn rất cao:
- CPTPP (2018): Hiệp định Đối tác Toàn diện và Tiến bộ xuyên Thái Bình Dương
- EVFTA (có hiệu lực 1/8/2020): FTA với EU – thị trường khó tính nhất
- RCEP (2022): Hiệp định Đối tác Kinh tế Toàn diện Khu vực, khối FTA lớn nhất thế giới
Cùng với đó là vai trò: Chủ tịch ASEAN 2010 và 2020, tham gia lực lượng gìn giữ hòa bình LHQ từ 2014, chủ nhà Thượng đỉnh Mỹ – Triều 2019.
Kết quả và thách thức:
Thành tựu: Từ một nước nghèo phải nhập khẩu lương thực, Việt Nam trở thành cường quốc xuất khẩu (top 20 thế giới), thu hút FDI top đầu ASEAN, xóa đói giảm nghèo ngoạn mục. Hội nhập giúp Việt Nam nâng vị thế từ “tham gia” sang “đóng góp, dẫn dắt”.
Thách thức:
- Nguy cơ “hòa nhập nhưng không hòa tan” – giữ bản sắc văn hóa.
- Cạnh tranh khốc liệt khi mở cửa, doanh nghiệp trong nước phải lớn nhanh.
- Phải tuân thủ các tiêu chuẩn cao về lao động, môi trường, sở hữu trí tuệ trong EVFTA, CPTPP.
Tóm lại, nếu trước 1986 là hội nhập để tồn tại, sau 1995 là hội nhập khu vực, sau 2007 là hội nhập toàn cầu, thì từ 2018 đến nay Việt Nam đang ở giai đoạn hội nhập sâu, chủ động định hình luật chơi.
