Đồng hồ so được sử dụng rất nhiều trong các ngành công nghiệp công nghiệp, cơ khí và xây dựng, giảng dạy,… Với độ chuẩn xác lên đến 0.001mm của chiếc đồng hồ so này giúp cho công việc trở nên dễ dàng, đảm bảo được độ chính xác và mang lại hiệu quả làm việc cao.
Đồng hồ so là gì?
Dành cho những bạn mới bắt đầu tìm hiểu đồng hồ so là thước có thang đo cực nhỏ, nó được sử dụng để đo độ thẳng, độ đảo hướng của mặt trong và độ không song song của rãnh. Bên cạnh đó chúng còn được dùng để so sánh các vị trí như: độ lệch, đo vuông góc, độ đảo,… với sai số cực thấp từ 0.01 đến 0.001 mm. Thông thường đồng hồ so sẽ được gắn ở đầu đo của thước đo cao.
Cấu tạo của đồng hồ so
Cấu tạo của đồng hồ so khá đơn giản bao gồm:
Đầu đo: Đây bộ phận chạm vào bề mặt của vật sẽ cần kiểm tra nên thường được làm từ các hợp kim có khả năng chống mài mòn.
Trục đo: Với mỗi loại đồng hồ so khác nhau thì phần trục này sẽ có độ dài tương ứng để đáp ứng việc kiểm tra cho từng loại chi tiết khác nhau.
Ống lót: Có nhiệm vụ bảo vệ một phần của trục đo
Cơ cấu truyền động: Đây là bộ phận đã bao gồm các chi tiết liên kế truyền động, nó cho phép trục đo có thể di chuyển và thể hiện được kết quả thông qua những chuyển động từ kim chỉ số đối với các loại đồng hồ cơ khí. Đối với đồng hồ điện tử thì nó sẽ được trang bị một hệ thống cảm biến để xử lí tốt những số liệu đã đo được ngay từ đầu.
Vỏ ngoài: Có tác dụng bảo vệ các bộ phận bên trong của đồng hồ, giúp chống nước và bụi bẩn
Ngoài những bộ phận nêu trên đồng hồ so còn có thêm những chi tiết khác như: cần kẹp, vít hãm, nắp chụp và một vài chi tiết khác phụ thuộc vào thiết kế của từng loại.
Phân loại đồng hồ so
1. Đồng hồ so chân gập
Đồng hồ so chân gập hay còn được gọi là đồng hồ so đòn bẩy. Đồng hồ này sử dụng nguyên lý cùng hưởng đòn bẩy cho khuếch đại đi lại của đầu đo. Đầu đo được thiết kế nhỏ gọn, chân đo mang thể thay đổi theo góc linh hoạt. Do đó chúng được ứng dụng đối với những góc đo khó, không gian đo hạn hẹp.
2. Đồng hồ so cơ khí
Đây là đồng hồ đo được thiết kế với đầu đo và trục đo không nhất thiết phải ở một chỗ, giúp di chuyển lên xuống một cách dễ dàng. Vạch đo của thiết bị này dao động từ 0.01 đến 0.002mm và phạm vi đo mang thể đo trong phạm vi từ 0-1mm hoặc 1-5mm hoặc 1-10mm.
3. Đồng hồ so điện tử
Đồng hồ so điện tử được trang bị màn hình LCD vô cùng tiện lợi giúp cho người dùng đọc kết quả một cách nhanh chóng. Thiết kế tương tự như đồng hồ dạng kim. Chúng được sử dụng ở mọi địa hình mà không phụ thuộc vào các yếu tố bên ngoài.
4. Đồng hồ so lớn
Khác với những loại đồng hồ khác, đồng hồ so lớn này có phạm vi đo lớn từ 20mm – 100mm và độ chia vạch từ 0.01mm
Công dụng của đồng hồ so
Đồng hồ so là một công cụ thiết yếu và cần thiết cho việc gia công máy móc, thiết bị. Mặt khác những ai đang làm trong ngành xây dựng cũng cần đến sự hỗ trợ từ thiết bị này.
Rà gá phôi máy phay 
Rà gá phôi cho máy tiện
Bên cạnh đó, đồng hồ so cũng được dùng để kiểm tra trong nhiều mục đích khác nhau như: sai lệch hình dạng, hình học, đo vị trí các chi tiết như độ vuông góc, không đùng trục,…
Cách sử dụng đồng hồ so đúng kỹ thuật
Bước 1: Chuẩn bị không gian để tiến hành việc đo lường, đồng thời chuẩn bị đồng hồ so và vật đo.
Bước 2: Đặt đồng hồ so gá lên giá đỡ vạn năng hoặc phụ kiện riêng và điều chỉnh vị trí của đồng hồ sao cho phù hợp với vị trí của chi tiết cần đo, đảm bảo thanh đo được đặt vuông góc với bề mặt đo.
Bước 3: Tinh chỉnh lại đồng hồ để đảm bảo chắc chắn rằng, nó vẫn còn hoạt động tốt.
Bước 4: Gắn cố định đồng hồ so với các vật cần đo trên giá đỡ và điều chỉnh mặt số lớn cho kim đúng vị trí số “0”. và thực hiện đo.
Bước 5: Điều chỉnh vật cần đo tiếp xúc với đầu đo của đồng hồ rồi đọc giá trị kim chỉ vạch hoặc giá trị trên mặt số.
Để đảm bảo kết quả có độ chính xác cao, bạn nên thực hiện thao tác đo từ 1 – 3 lần.
Sử dụng đồng hồ so để kiểm tra vật mẫu trong gia công cơ khí
Cách đọc giá trị đồng hồ so
Số nguyên mm sẽ được đọc theo kim chỉ số vòng trên thước nhỏ còn phần trăm mm đọc theo kim chỉ trên kích thước lớn. Khi kim chỉ được 1 vạch thì thanh đo cũng sẽ dịch chuyển 1mm.
Đối với loại đồng hồ so điện tử thì giá trị đo được hiển thị ở dạng số trên màn hình nên việc đọc kết quả trở nên đơn giản rất nhiều.
Các phương pháp đo khi đo sử dụng đồng hồ so
1. Phương pháp đo so sánh
Là phương pháp được sử dụng phổ biến vì giới hạn đo của đồng hồ so nhỏ (0÷10 ;0÷5; 0÷2 mm) nên với những chi tiết có kích thước lớn hơn giới hạn đo của nó thì ta phải dùng phương pháp đo so sánh với mẫu.
Cách đo so sánh: Kẹp đồng hồ so trên đế, điều chỉnh theo khối căn mẫu có kích thước đúng bằng kích thước danh nghĩa của chi tiết cần kiểm tra. Sau đó tiến hành xác định sai lệch chi tiết tính toán kích thước thực của mẫu theo dấu và trị số sai lệch.
Với phương pháp đo so sánh, chúng ta sẽ giảm được sai số do nhiệt độ, lực đo, do quá trình lắp ráp, chế tạo và yếu tố chủ quan do người quan sát.
2. Phương pháp đo tuyệt đối
Cho đầu đo tiếp xúc với bàn máp và chỉnh đồng hồ đo về chỉ số 0, sau đó đưa chi tiết vào đo. Số chỉ xuất hiện trên đồng hồ sẽ là kích thước tuyệt đối của chi tiết.
Lưu ý khi sử dụng và bảo quản đồng hồ so
– Khi sử dụng cần hết sức nhẹ nhàng, tránh va đập mạnh có thể gây hỏng hóc thiết bị.
– Không dùng tay ấn vào que đo vì việc này sẽ làm thanh đo di chuyển mạnh và kết quả đo cũng sẽ không chính xác.
– Không tùy tiện tháo, lắp các mép của đồng hồ so theo ý của mình.
– Kiểm tra hư hỏng của đồng hồ và nếu phát hiện thì đem đi sửa chữa hoặc thay thế. Vệ sinh dụng cụ
– Không bôi trơn đầu đo di động
– Không cất giữ dụng cụ trong phòng có nhiệt độ cao, ẩm ướt, bụi hay hơi dầu.
Ví dụ về một số phương pháp đo.
- Đo Độ đảo là là hiệu số lớn nhất giữa các số chỉ thị của đồng hồ so khi chi tiết quay 1 vòng.
- Kiểm tra độ không song song: đặt đầu đo lên chi tiết, dịch chuyển chi tiết trên bàn máp, quan sát chỉ số của đồng hồ để xác định độ song song.
- Chú ý: Phải kiểm tra độ ổn định của chỉ số đồng hồ so bằng cách nâng thanh đo và thả cho rơi tự do số đọc không được khác nhau quá 0,5 vạch chia.
-
Cách sử dụng đồng hồ so cơ khí
1. Trước khi sử dụng đồng hồ so cần lắp đồng hồ so trên đế gá hoặc đồ gá. 
2. Khi gá lưu ý đồng hồ so vuông góc với bề mặt phẳng chuẩn 
3. Xác định mặt phẳng chuẩn đặt đầu kim đo lên mặt phẳng chuẩn sau đó ép nhẹ đồng hồ so xuống để kim đo xoay về bên phải. 
4. Tiến hành xoay mặt đồng hồ so để đặt điểm ZERO 
5. Khóa mặt đồng hồ bằng bộ khóa kèm theo 
6. Tiến hành đo kiểm sản phẩm và đọc giá trị 
Những lưu ý khi sử dụng đồng hồ so cơ khí
Không làm tổn hại đến đồng hồ so trong quá trình sử dụng, bảo quản như:
1. Không sử dụng và bảo quản thiết bị ở nơi có nhiệt độ cao 
2. Không làm rơi rớt thiết bị 
3. Không tác động lực lên trục đo thiết bị 
4. Sử dụng khăn khô hoặc tẩm cồn để lau sạch đầu đo di động mà không sử dụng dầu bôi trơn. Đảm bảo kim đồng hồ và đầu đo di động di chuyển bình thường 
5. Nếu kim đồng hồ và bộ đếm vòng lệch nhiều khỏi vị trí điểm dừng (vị trí đầu đo di động giãn xa nhất) (xem Hình 2), có khả năng đầu đo di động hoặc dụng cụ bị hư hại. Liên hệ với 3D Vina để được sửa chữa và không được tự ý tháo rời bất cứ bộ phận nào của dụng cụ. (Hình 3) 
Kiểm tra hư hỏng của đồng hồ và nếu phát hiện thì đem đi sửa chữa hoặc thay thế. Vệ sinh dụng cụ. Không bôi trơn đầu đo di động. Không cất giữ dụng cụ trong phòng có nhiệt độ cao, ẩm ướt, bụi hay hơi dầu. Bảo quản sử dụng đồng hồ so đúng cách
Đồng hồ so là thiết bị đo chính xác nên đòi hỏi cách sử dụng và bảo quản 1 cách tốt nhất như:
– Không đo các mặt thô, bẩn.
– Không ép mạnh kim đo quá hành trình đo vào vật đo.
– Không thược hiện điều chỉnh thiết bị ở nơi có sự thay đổi đột ngột của nhiệt độ,nhiệt đọ để ổn định của thiết bị là nhiệt độ ở phòng.
– Thực hiện cài đặt điểm tham chiếu chuẩn và thực hiện đo trong cùng 1 tư thế của sản phẩm.
– Thiết bị đo xong phải đặt đúng vị trí ở trong hộp, không đặt chồng lên các dụng cụ khác hoặc đặt các dụng cụ khác chồng lên thước.
– Lau sạch thước bằng vải mềm.
– Không nên đo các chi tiết chưa được vệ sinh, còn phoi hay thô bẩn, vì chính chất bẩn là vật cản khiến kết quả đo trở nên sai lệch.
– Các mặt tiếp xúc của đồng hồ so phải giữ gìn cẩn thận tránh hiện tượng gỉ sét, tránh va đập mạnh sẽ làm gãy đầu kim.
– Mỗi khi sử dụng dụng cụ đo kiểm nói chung và đồng hồ so nói riêng ta cần vệ sinh thiết bị sạch sẽ và thực hiện các biện pháp chống ăn mòn và hoen gỉ làm ảnh hưởng đến độ bền và độ chính xác của thiết bị.
– Bảo quản thước tại nơi khô ráo, thoáng mát tránh nhiệt độ cao.
– Thực hiện hiệu chuẩn định kỳ để đảm bảo độ chính xác của thiết bị.
-
Cách sử dụng đồng hồ so chân gập đúng
1. Trước khi sử dụng đồng hồ so cần lắp chân gá kèm theo vào thân đồng hồ so theo các rãnh mang cá có trên thân đồng hồ so. (Hình 1)
2. Tiến hành gá đồng hồ vào các thiết bị hổ trợ hoặc đế từ. (Hình 2)
3. Kiểm tra xem đồng hồ so còn chính xác và ổn định hay không bằng cách duy chuyển nhẹ đầu kim đo lên – xuống xem vạch kim đo có về vị trí ban đầu hay không. Sau đó cài đặt điểm tham chiếu đặt điểm ZERO bằng cách: đặt kim đo vào mặt phẳng chuẩn sao cho kim chạm và song song mặt phẳng (Hình 3)
Lưu ý: Hệ số độ chia của đồng hồ so chân gập phụ thuộc vào góc giữa hướng di chuyển của điểm tiếp xúc và sản phẩm, và chỉ đồng nhất khi hai yếu tố này thẳng hàng. (Hình 4)
Trên thực tế, để tránh sai số lớn, nếu góc theta (xem hình bên dưới) duy trì ở mức nhỏ hơn 10° trong quá trình đo thì có thể bỏ qua ảnh hưởng của việc thay đổi hệ số độ chia. Nếu không thể duy trì góc đo nhỏ thì hệ số áp dụng cho giá trị đọc để bù “hiệu ứng cosine” tương ứng theo bảng bên dưới.
– Sử dụng đồ gá không gây ra độ lệch lớn trong quá trình sử dụng bình thường.
4. Tiến hành thực hiện phép đo và đọc kết quả.
Lưu ý khi sử dụng hồ so chân gập
– Cần đảm bảo đúng khoảng đo và độ chính xác khi chọn đồng hồ so chân gập, khoảng đo luôn lớn hơn sự thay đổi kích thước chi tiết cần kiểm tra và độ chính xác nhỏ hơn độ chính xác chi tiết cần kiểm tra.
– Trước khi sử dụng kiểm tra độ chính xác, hồi vị của trục đầu đo và kim đo dùng tay di chuyển trục đầu đo đảm bảo trục chính đồng hồ so di chuyển nhẹ nhàng, các kim đo hoạt đồng đầy đủ sau khi bỏ tay ra đảm bảo trục đầu đo và các kim đo hồi vị lại vị trí như ban đầu trong khoảng đo cho phép của đồng hồ so.
– Khi sử dụng đồng hồ so chân gập phải đặt đồng hồ so lên giá đỡ chuyên dụng hoặc phụ kiện riêng, đảm bảo đầu đo luôn tiếp xúc với chi tiết cần đo, vị trí cố định của đồng hồ so và giá đỡ chuyên dụng hoặc phụ kiện riêng không thay đổi trong suốt quá trình đo đầu đo.
– Khi sử dụng đồng hồ so phải hết sức nhẹ nhàng, tránh làm rơi đồng hồ so xuống nền nhà, nền xưởng, băng máy, các bề mặt cứng. Không dùng tay di chuyển trục đầu đo vượt quá khoảng đo cho phép của đồng hồ so.
– Không để đồng hồ so nơi ẩm hoặc để chung với các dụng cụ sửa chữa, gia công khác để tránh hư hỏng do va chạm, sau khi sử dụng vệ sinh trục chính và mặt đồng hồ so sạch sẽ, bỏ đồng hồ so vào đúng vị trí trong hộp đựng để bảo quản.
